Category Archives: PHỎNG VẤN

Nâng trình độ sống để thích nghi – phát triển

Nâng trình độ sống để thích nghi – phát triển

Lịch sử ngoại xâm liên miên, người Việt quen sống co lại, ít có khao khát ra với thế giới, hiểu thế giới. Càng co lại ta càng đánh mất đi khả năng phát triển, càng không đủ bản lĩnh để ra với thế giới và hiểu thế giới – nhà văn hoá Vương Trí Nhàn luận giải quá trình phát triển của Việt Nam trong hội nhập dưới góc độ văn hoá. Tiếp tục đọc

Advertisements

Vươn ra thế giới để trở lại phục vụ dân tộc mình tốt hơn!

Tìm hiểu về Việt Nam là nguyện vọng tự nhiên của bạn bè quốc tế. Không nên chỉ đặt vấn đề tự giới thiệu. Mà trước tiên nên hiểu rằng văn học Việt Nam chưa được thế giới quan tâm, lý do chính là chúng ta chưa có những tác phẩm đạt tới cái mà họ quan tâm, hơn thế nữa cần cho người ta buộc người ta phải tìm, phải chú ý, phải dịch. Khôn ngoan nhất là hãy lắng nghe tiếng nói chân thành của chính họ. Chỉ tinh thần đối thoại  mới làm nên khả năng tiếp xúc lâu dài.

Đọc thêm:  Bao giờ VN có giải Nobel văn chươngNhờ hội nhập,một cuốn sách hay đã trở lại với bạn đọc


Tiếp tục đọc

Bây giờ tôi mới được sống!

Trò chuyện với chúng tôi về chuyên đề Toilet – Nhà nghiên cứu Văn hóa Vương Trí Nhàn phát biểu: Đại tiểu tiện là sự giải thoát, là niềm vui của con người, và nếu giải quyết nó một cách thông minh, không gây khó chịu, không phải là làm cho xong mà tận hưởng được nó, thì không những nó làm cho mình khỏe thêm mà còn làm cho mình ham sống và yêu cuộc sống hơn. Tiếp tục đọc

‘Văn học khá sòng phẳng’

Chân dung
Thứ bảy, 22/10/2005,

Năm 2003, khi được trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, tập phê bình “Cây bút đời người” của Vương Trí Nhàn đã tạo ra nhiều sóng gió trên văn đàn. Tháng 10/2005, cuốn sách này tiếp tục được tái bản với những sửa đổi bổ sung “cho đầy đặn”. Dưới đây là cuộc trao đổi với nhà phê bình Vương Trí Nhàn. Tiếp tục đọc

Hãy nghĩ tới ngày giã từ sư phụ để xuống núi

Bàn về lý tưởng của tuổi 20
Nhận diện lại lý tưởng và giá trị của những con người trẻ tuổi (đặc biệt là giới trí thức) trong thời chiến tranh và trong cuộc sống hiện tại…

Thông điệp làm mẫu qua rồi

Đọc những trang nhật ký của anh Nguyễn Văn Thạc và chị Đặng Thuỳ Trâm hơn 30 năm về trước, khi họ còn đang là những người trẻ tuổi đang cống hiến tuổi thanh xuân cho công cuộc giải phóng đất nước, nhiều người trẻ hôm nay đều rất xúc động trước lý tưởng, hoài bão cao đẹp của họ. Nhưng nhiều người khác lại có vẻ buồn hơn khi thấy cái lý tưởng đó hình như đang mất dần đi trong cuộc sống thời bình… Tiếp tục đọc

Cần chống lại căn bệnh vô cảm của đô thị

Vài năm nay, nhà nhà phê bình, nghiên cứu văn hóa Vương Trí Nhàn tiến hành công việc khá đặc biệt là sưu tầm, tuyển chọn và thể hiện những bài viết về văn hóa, đời sống người Việt. Những bài viết của ông có một giọng điệu riêng, khó lẫn, với những nhận xét khá thâm thúy. Ông chia sẻ với Đất Việt về thủ đô Hà Nội. Tiếp tục đọc

MỘT CHÚT LÀM DUYÊN

VƯƠNG TRÍ NHÀN :MỘT CHÚT LÀM DUYÊN
HAY LÀ SỰ CÓ MẶT TRONG ĐỜI
YÊN BA (Thực hiện)
“-Vẽ không vẽ, viết không viết, chỉ có mỗi phê bình mà cũng không xong, thế thì còn gọi là làm văn nghệ ở cái nỗi gì nữa? ”– Trong cuộc đời làm nghề tôi đã nghe bao nhiêu lời ruồng rẫy chê bai tương tự, đến mức cảm thấy đấy là một thứ thân phận của nghề mình — thân hèn, phận tủi…Tôi đã chán, đã mệt, đã thử cựa quậy để ra khỏi nghề, nhưng không ra nổi…”(Tự thú của một người viết phê bình văn học-Vương Trí Nhàn) Tiếp tục đọc

Văn chương và độc giả

PV:
– Thưa anh , chuyên mục Hỏi chuyện văn chương của Văn nghệ Trẻ xin được phỏng vấn anh, với tư cách một nhà phê bình văn học, lại gắn bó lâu năm với công việc xuất bản . Trước tiên chúng tôi muốn anh cho biết độc giả chiếm vai trò như thế nào trong suy nghĩ hàng ngày của anh về nghề nghiệp ?
Vương Trí Nhàn:
– Không rõ những người viết văn khác như thế nào, riêng tôi, bao giờ viết tôi cũng thường nghĩ đến độc giả . Bảo rằng tôi rất e sợ họ nữa cũng được . Trước họ , tôi chẳng có một thứ gì gọi là quyền hành . Rất có thể họ chỉ cầm trang báo có bài viết của tôi lên rồi lướt qua rất nhanh và bỏ luôn . Mà như thế thì tủi thân lắm . Vậy phải viết làm sao để họ có nhu cầu đọc mình . Chẳng những thế , lại còn có thể tìm ở họ những tác động ngược để giúp mình viết tốt hơn .
PV
Nói cụ thể , anh thích viết cho loại độc giả nào ?
Vương Trí Nhàn
Chỗ này phải nhận là tôi hơi tham . Tôi thích viết thế nào đó để cho những người khác nhau cũng có thể đọc được . Có thể đó là những ông giáo sư, tiến sĩ tôi quen biết ( tôi là cái anh không có bằng cấp gì , nhưng cũng có đi lại chuyện trò một số người như thế, và nếu tôi không lầm , thì họ cũng coi tôi như một đồng nghiệp, chứ không phải mình chơi trèo hay học làm sang gì đâu !) . Mà cũng có thể đó là những người làm đủ các loại nghề khác , không có quan hệ trực tiếp tới văn học . Không loại trừ trong số này có cả những người đạp xích lô, người bán hàng rong . Chinh phục được loại thứ hai này cũng thú vị lắm . Ngay từ những năm 1968-70 , nhà văn Nguyễn Khải có lần nói với tôi rằng nói chuyện với thanh niên là khó nhất . Họ vội vã sống . Họ không có thì giờ để nghe những chuyện cà kê dài dòng và khi không thích là họ bỏ đi liền . Cho nên nói chuyện thế nào để thanh niên nó nghe được mới thấy sướng . Viết cũng tương tự như vậy .
PV
Anh có thể giải thích cụ thể cái tác động ngược mà bạn đọc tác động tới anh …
Mong có nhiều người đọc , nhưng lúc viết tôi thường hình dung như bên cạnh mình có một độc giả rất là khó tính, rất là uyên bác , mà cũng rất là thạo đời …để lấy đà phấn đấu. Người độc giả lý tưởng này biết tất cả . Họ biết chỗ này tôi nói dối, chỗ kia tôi không đọc mà cứ nói liều, chỗ khác nữa thì suy nghĩ không kỹ , chẳng qua cũng chỉ diễn lại vài ý người đời ai cũng biết . Tôi thường đặt ra một loại độc giả rất cao như vậy rồi xác định viết để đối thoại với họ . Khi nghĩ được rằng vẫn còn một người nào đấy tin mình , chờ mình , phải viết sao để để đáp ứng lại sự chờ đợi của người đó, tự nhiên người ta có cớ để cố và bớt viết những cái lăng nhăng đi .
PV
Nhận xét của anh về độc giả hôm nay.
Vương Trí Nhàn
Đạo diễn sân khấu Nguyễn Đình Nghi có lần bảo tôi : cái căn bản của sân khấu ngày trước là rất nghiêm túc, còn bây giờ lắm khi vào rạp người ta cắn hạt dưa, rồi thì cười nói rúc rích thì còn ra sao nữa . Chúng ta đang thiếu cái gọi là “công chúng chọn lọc”. Lớp “công chúng chọn lọc” này đóng vai trò dẫn dắt những công chúng khác. Chính họ là cái người đối thoại với tác giả. Quay trở về với lĩnh vực văn chương, thời bao cấp, chúng ta có một loại độc giả rất là tốt, chịu đọc, suy nghĩ nghiêm túc Mà nay thì không có, hoặc đúng hơn cũng có , lúc nào cũng vẫn còn , nhưng hình như ngày một ít đi, ngày một lép vế .
PV:
-Tức là như người ta hay nói, văn hoá đọc hiện nay giảm sút
Vương Trí Nhàn:
Nên nhớ là hồi trước số đầu sách thì ít nhưng số lượng in của từng cuốn lớn lắm . Và người ta săn sách kinh khủng. Chúng tôi cũng vậy, mỗi lần đi công tác các tỉnh, thế nào cũng sục vào các hiệu sách xem có cuốn nào hay còn sót thì mua . Lúc nào cũng như đang trong tình trạng đói sách . Còn gần đây, độc giả có tình trạng ngược lại : quá no . Một số trở nên dễ tính, yêu cầu của họ cũng thấp. Ngày trước, văn học mang đậm tính chất giáo dục, nó thiêng liêng quá, mà lại thiếu sự thông cảm với những yêu cầu bình thường của con người , thiếu chất giải trí . Nhưng mà bây giờ thì lại hơi nhiều chất giải trí quá. Có nhiều cuốn sách, không ít người kêu là dở nhưng lại bán chạy , nhìn kỹ thì thấy chẳng qua ở đó , tác giả đóng vai trò mua vui khi trêu chọc khi nịnh nọt độc giả .
Nhìn chung nay là lúc trong độc giả đang có sự phân hoá .Có lẽ là chúng ta cần một cuộc khảo sát .
PV
Phải ý anh muốn nói đã xuất hiện những độc giả mới, có cách ứng xử với sách văn chương không theo “chuẩn mực “ như trước đây và anh không hẳn tin ở cách đánh giá của họ .
Vương Trí Nhàn
-Đúng vậy . Hiện có những cây bút tự hào là rất ăn khách , rồi vin vào cớ đó đi rêu rao rằng tác phẩm của mình toàn là văn chương thứ thiệt, là những giá trị lâu dài . Tôi không có cách gì để cãi lại họ , chỉ biết rằng tôi tin ở một loại độc giả khác , phấn đấu cho một loại độc giả khác .
PV
Đâu là nguyên nhân khiến trong độc giả có sự phân hoá như trên kia anh vừa nói ?
Vương Trí Nhàn
Tại sao loại độc giả lý tưởng của văn học lại đang ít đi, hay đang bị ít đi ; mà loại độc giả đùa bỡn, đối xử với sách như một thứ trò mua vui vớ va vớ vẩn thì lại có vẻ ngày càng nhiều hơn ? Theo tôi thì có hai lý do thế này: Một là sau một thời gian lý tưởng hoá văn chương, coi tác phẩm văn chương như thần như thánh , một số độc giả thấy chán . Họ có cảm giác bị lừa : chúng ta viết về những cái xa lạ với họ quá, toàn những điều họ không thực hiện được. Chán sách , họ chán luôn cả văn học . Hai nữa là lớp trẻ bây giờ họ ra đời trong điều kiện ti vi đầy ra, các phương tiện thông tin đầy ra . Bóng đá và các thứ khác nó lôi cuốn họ. Cái họ cần, không thấy có trong sách.
PV:
Thưa anh, phải chăng đó chỉ là kết luận khi chúng ta nhìn nhận từ thực tế ở chốn thị thành? Độc giả đông đảo còn ở nông thôn, vùng sâu vùng xa? Họ có được vậy không và có đến thế không?
Vương Trí Nhàn :
Chính vì không rõ là ở những vùng anh nói độc giả hiện nay đọc sách ra sao , nên tôi mới đề nghị phải có những cuộc điều tra, thậm chí điều tra thường xuyên. Tuy nhiên tôi ngờ rằng ở đó quá trình phân hoá này cũng đang xảy ra .
PV:
– Đứng trước thực trạng như vậy , chúng ta có thể nói gì gì về trách nhiệm của những người viết văn ?
Vương Trí Nhàn:
– Phải nhận chính chúng ta là người có lỗi .Văn chương góp phần tạo ra độc giả , rồi độc giả lại góp phần vào việc định hướng văn chương , hai bên góp phần sinh thành đào tạo ra nhau . Nói thế để ta tự nhận lấy phần trách nhiệm của ta . Cụ thể là , theo tôi, mỗi người viết văn cần đặt cho mình yêu cầu cao tự nâng mình lên . Giống như đi tu ấy. Phấn đấu hằng ngày. Bây giờ, có nhiều bạn viết mang tâm lý thế này: cái gì mình viết ra thì cần phải có người khen ngay hay chê ngay. Tại sao lại không nghĩ rằng: vài năm sau người ta mới hiểu mình? Xưa, các cụ có câu: “Tiên trách kỷ, hậu trách nhân”. Chính cái sự tự trọng ấy của người viết sẽ có tác động tích cực đối với sự đọc văn chương của độc giả.
PV:
– Và sự nghiêm túc, nghiêm khắc của nghề văn không phải chỉ được thể hiện qua các tác phẩm như thơ, trường ca, truyện ngắn, tiểu thuyết v.v mà còn được thể hiện trong cả những bài víêt nhỏ in báo và ngay cả trong những ý kiến phát biểu miệng nơi này, nơi khác?
Vương Trí Nhàn:
– Vâng, đúng là như thế . Bây giờ báo nhiều nên mấy ông ham nói, nói nhiều, nói dai, nói dài tha hồ múa may . Thực ra, trong ý nghĩa sâu sắc của nó , văn học đòi hỏi chúng ta phải làm ra những thứ tinh luyện hơn, kỹ lưỡng hơn . Cũng như trong đời sống nhiều người chúng ta đang mắc bệnh nói nhiều trong khi con người hiện đại cần thanh cao hơn, hợp lý hơn, từ tốn hơn. Một điểm nữa tôi xin nói tạt ngang nay là lúc chúng ta sẵn sàng khề khà trò chuyện với nhau mà lại ít đọc nhau . Lẽ ra nếu còn lương tâm nghề nghiệp, thì nên dành thì giờ mà đọc nhau, mà tập trung cho việc sáng tác.
PV:
Có vẻ như anh thích nhấn mạnh sự nghiêm túc trong lao động nghề nghiệp và cho rằng điều này có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc hình thành một lớp độc giả văn chương trong tương lai?
Vương Trí Nhàn:
– Đúng vậy . Tôi đã nghe có người chê rằng như thế là già là cổ lỗ lắm rồi , nhưng cái tạng của tôi là thế , với văn chương không bao giờ tôi dám coi là chuyện đùa bỡn , với những gì thuộc về tương lai lại càng không thể đùa bỡn .
PV:
– Quay trở lại với vấn đề độc giả , theo anh thì làm thế nào để có thể “tổ chức độc giả ” cho nền văn học của chúng ta?
Vương Trí Nhàn:
‘ Trước mắt phải lo sao có những tác phẩm tương đối có giá trị thì mới có sức lôi cuốn bạn đọc . Tuy nhiên , khi đã có sách , lại cũng cần có những sáng kiến cụ thể . Tôi nghĩ báo chí nên dành thêm chỗ cho độc giả phát biểu . Các tờ báo các nhà xuất bản có thể nghĩ ra các hình thức giao lưu khác nhau , ví dụ có thêm những buổi gặp mặt tiếp xúc với bạn đọc . Hoặc có những cuốn sách mang ra cho bạn đọc bỏ phiếu , cuốn nào được nhiều người thích thì coi như được nhận một thứ giải thưởng , tạm gọi là giải của bạn đọc . Có giải của bạn đọc thanh thiếu niên , giải của bạn đọc lớn tuổi v..v.. Nói cho to tát tức là cần có cách để khôi phục cảm giác thiêng liêng của văn học trong lòng bạn đọc .
Nói thì dễ nhưng làm thì khó lắm . Năm ngoái năm kia, nhà xuất bản nơi tôi công tác có in một cuốn sách của một nhà văn nổi tiếng , tôi mới nói hay là bây giờ ta họp mặt bạn đọc để tác giả giới thiệu sách rồi ai thích thì xin chữ ký tác giả . Nhưng anh Nguyễn Phan Hách giám đốc nhà xuất bản bác đi ngay: nhỡ tổ chức ra mà quá ít người đến thì sao? Nhỡ người ta có đến mà người ta không mua sách thì sao ? Ai dám tự nhận là nắm chắc được độc giả bây giờ ?!. Thế là lại thôi . Tuy vậy , với tư cách một người làm xuất bản và một người có viết sách , tôi vẫn tin ở những độc giả lý tưởng của mình và cố làm việc cố viết để khỏi phụ lòng những độc giả đó ./.
PV:
Xin cảm ơn anh!

Lý luận phê bình cần vư­ợt lên những vụn vặt tầm th­ường

Theo ông từng nói, ở Việt Nam không có nhà lý luận phê bình chuyên nghiệp. Thế như­ng bây giờ lại thấy ông ngồi làm việc trong một căn phòng bên ngoài theo tấm biển “Phòng lý luận phê bình” Thế chẳng hoá ra…

Đúng vậy. Tôi khẳng định ở Việt Nam hiện nay không có nhà lý luận phê bình chuyên nghiệp. Một số ng­ười đư­ợc đào tạo trong lĩnh vực này hẳn hoi như­ng là đào tạo để làm nghiên cứu, rồi đi dạy, đi viết sách giáo khoa. Còn phê bình chỉ là làm thêm. Bản thân tôi cũng thế. Tôi làm việc cho một nhà xuất bản nên công việc chính của tôi chính là biên tập và xuất bản sách. Một thực tế đang tồn tại là thời gian gần đây hầu hết ngư­ời viết phê bình là nhà văn, nhà thơ. Diễn đàn phê bình trên mặt báo là nơi để ng­ười ta tán những điều lặt vặt, quảng cáo sách. tâng bốc nhau, hoặc hạ bệ nhau. Hay ít, dở nhiều là một hệ quả tất yếu. Thành thử, những cuộc trao đổi về phê bình hiện nay diễn ra sôi nổi là chuyện cần thiết. Theo tôi nó cũng có cái hay. Đó là bư­ớc đầu để giúp những ngư­ời cầm bút hiểu thêm về giới mình, công việc của mình. Tiếp tục đọc

: Hà Nội & văn hóa phục vụ

Là một người Hà Nội gốc, lại sinh ra trong một gia đình thương gia, mẹ ông là một nhà buôn và vợ ông hiện vẫn theo nghiệp buôn bán, nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn tỏ ra rất “dị ứng” với cung cách phục vụ kiểu “phở xếp hàng – cháo quát” của Hà Nội những thập kỷ vừa qua và ông khẳng định:
“Người buôn bán chân chính không ai làm thế”. Ông nói: Tiếp tục đọc

"Tôi muốn là liều thuốc kháng sinh!"

– Vài năm nay, nhà nghiên cứu văn hóa Vương Trí Nhàn tiến hành công việc khá đặc biệt là sưu tầm, tuyển chọn và thể hiện những bài viết về “Thói hư tật xấu của người Việt”. Đây là ý định đã có người theo đuổi nhưng sớm phải từ bỏ, đứt gánh giữa đường hoặc có người khác đang “ẩn mình” thực hiện.
Những gì nhà phê bình Vương Trí Nhàn đang làm và công bố rộng rãi gây nên nhiều ý kiến trái chiều: người đồng tình ủng hộ, kẻ phản đối gay gắt. Cuộc trao đổi thẳng thắn của với ông Vương Trí Nhàn sẽ giúp bạn đọc có cái nhìn rõ hơn về công việc này, từ đó đưa ra nhận định của riêng mình. Tiếp tục đọc

"Chúng ta hơi kiêu ngạo so với thế giới"

Theo ông, những thói hư tật xấu điển hình của người Việt là gì?

– Thứ nhất, chúng ta chưa bao giờ nghiên cứu thấu đáo về sự hình thành lịch sử của nước ta. Tại sao học sinh học dốt sử? Vì đa số lười đọc sử, học sử nên đây là kết quả tất yếu. Lịch sử của chúng ta đã bị đặt dưới cái nhìn quan liêu lơ là.

Thứ hai, dân tộc mình như “trẻ con”, không quan hệ với nước ngoài, nhìn thấy nước ngoài là nhìn bằng ánh mắt thù hằn. Bây giờ chúng ta nên phê phán trạng Quỳnh, trạng Lợn, chuyện Thần đồng đất Việt vì ở đó thực chất là đề cao mưu mẹo vặt, khôn lỏi, trí trá… Tiếp tục đọc

"Dân tộc Việt là khối tự phát khổng lồ"


(VietNamNet) – Soi rọi các hiện tượng xã hội dưới ánh sáng văn hóa – đó là công việc mà nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa Vương Trí Nhàn đang theo đuổi. Dưới đây là những chia sẻ của ông với phóng viên VietNamNet nhân một câu chuyện thời sự. Tiếp tục đọc