CÁI MÀ CHÚNG TA THIẾU NHẤT LÀ SỰ SÂU SẮC


CÁI MÀ CHÚNG TA THIẾU NHẤT LÀ SỰ SÂU SẮC

Thử nhìn nhận tình hình phê bình tranh luận hiện thời

Một thời đại trong văn chương chỉ được đánh dấu đầy đủ thông qua những cuộc tranh luận.Tuỳ chất lượng những cuộc tranh luận ấy người ta có thể đánh giá văn chương tiến hoá đến đâu. Tranh luận để mở đường, tranh luận để cùng nhau làm mới những việc đã cũ. Có lẽ vì nghĩ thế mà chúng thường được các nhà văn học sử chăm chú ghi nhận. Vũ Đức Phúc ở Hà Nội(1971 ) và Thanh Lãng ở Sài Gòn (1973 )… từng viết nhiều về cái mà họ gọi là những cuộc đấu tranh tư tưởng hoặc đơn giản là những vụ án trong quá khứ. Gần đây, nhóm Nguyễn Ngọc Thiện cũng sưu tầm tới trên hai ngàn trang tài liệu, làm nên bộ sách mang tên Tranh luận văn nghệ thế kỷ XX ( sách ra ớ NXB Lao Động, 2002 )
Những cuộc tranh luận hôm nay thì sao? Một người nước ngoài sau khi dự những cuộc hội thảo về phố cổ Hà Nội phải kêu lên : Sao mà các chuyên gia lắm ý kiến thế ! Mỗi người một ý, chẳng ai giống ai, do vậy cũng chẳng ai nghe ai. Vào cuộc hội thảo, mỗi người đọc xong bài phát biểu của mình thì chuồn, và người chủ trì hội thảo — vốn thiếu chủ kiến rõ ràng –cũng chẳng đưa ra nổi một kết luận cho ra kết luận. Thành thử vẫn có hội thảo đấy mà lại như là chưa có.
Trên văn đàn dăm bảy năm gần đây, cũng có tình trạng tương tự. Vào thời điểm sự sáng tạo đang chuyển đổi, có bao nhiêu việc phải cùng bàn bạc lại. Trong khi đánh giá một vài hiện tượng văn chương mới nảy sinh, bàn thêm về một vài khái niệm mới được du nhập, nhất là khảo sát tình hình chung và bàn về cái hướng mà văn chương phải đi tới…các đầu óc nhạy cảm đã chạm tới đủ mọi vấn đề quan trọng. Lại nữa ở đó luôn luôn có những ý kiến khác nhau, nó là mầm mống cần thiết cho một cuộc tranh luận.
Thế nhưng có cái lạ là nhìn lại chả cuộc trao đổi nào ra đầu ra đũa. Toàn những tràng pháo xịt hoặc pháo tép mà không có lấy một tiếng pháo đùng chắc chắn sẽ vang vọng vào lịch sử. Nghĩa là chúng không đủ sức tác động vào đời sống, đến mức mà sau này các nhà văn học sử phải tính tới, khi viết về giai đoạn chúng ta đang sống.
Khi lý giải tình trạng bế tắc này, nhiều người đã nói tới cái khó của tranh luận thời nay : Không có đất, không có tờ báo nào chịu trận,tức dám theo đuổi một cuộc tranh luận đến cùng. Hoặc tranh cãi một hồi chẳng biết ai sai ai đúng và cũng chẳng có ai đủ sức đứng ra làm trọng tài phân giải. Nhiều người cũng đã than thở cho cái gọi là tình trạng thiếu văn hoá tranh luận vốn đã quá rõ ràng. Một ý kiến nêu ra, được người khác phản bác, thế là biến thành lời qua tiếng lại. Không thảo luận mà cãi vã. Xen vào nhiều động cơ cá nhân. Đầy ác ý khi bắt bẻ những sơ hở tầm thường. Lấy việc hạ nhục đối thủ làm sung sướng v.v… Những nhận xét đó đều đúng. Nhưng theo ý tôi sở dĩ một thời gian dài chúng ta không có được những cuộc tranh luận có chất lượng trước tiên vì các ý kiến ( kể cả người xướng lên ban đầu lẫn người phản bác lại ) bản thân nó không mấy khi tránh khỏi tình trạng hời hợt, người viết thường không đặt được vấn đề đúng với tầm vóc nó có thể có, lại càng không tìm được cách lý giải có sức thuyết phục. Chất lượng các ý kiến nêu ra càng thấp thì người ta càng dễ sa đà vào những cuộc cãi lộn vụn vặt và các báo càng thấy cần phải cho các cuộc đấu khẩu ấy kết thúc sớm. Thạch Lam từng viết từ hơn nửa thế kỷ trước, trong tập Theo dòng: “… ở nước ta, bất cứ phong trào gì đều có một tính chung là nông nổi, chỉ hời hợt bề ngoài. Cái mà chúng ta thiếu nhất là sự sâu sắc. Bởi ta không chịu phân tích và suy sét kỹ nên bất cứ vấn đề gì chúng ta cũng không biết được rõ ràng và chu đáo, biết một cách thấu suốt “. Ở lĩnh vực nào không biết, chứ riêng đối với những cuộc tranh luận hôm nay thì nhận xét đó giống như một sự tiên tri, không ai cãi lại nổi.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Bình luận

  • Tiến Đặng  On Tháng Mười Hai 17, 2011 at 3:09 chiều

    Hoàn toàn có cơ sở ông Nhàn ạ. Nhưng có bao nhiêu phần trăm dân Việt thừa nhận điều này?
    Có lẽ là rất ít. Nên càng ngày chúng ta càng trở nên nông cạn hơn.

  • Ẩn danh  On Tháng Tám 31, 2011 at 5:35 sáng

    Noi ba phai thi cung khong phai .Nhung van de nao cung de thao luan , de noi .Va nhieu van de ,nhieu lam chu khong it dau ,lai la “TUONG DOI”. Hom nay thi no la sai , mai no lai dung .Ma dung ,phai voi nguoi nay lai khong dung khong phai voi nguoi khac .Roi cong viec co dat duoc tot hay khong lai phai “thien thoi ,dia loi , nhan hoa . . .”Oi viec” noi ” tuong de , ma cung kho lam thay!

  • songtra  On Tháng Chín 1, 2010 at 6:12 sáng

    Suy nghĩ lại, tôi cho rằng “thiếu văn hoá tranh luận” có liên quan đến việc soạn thảo và thi hành nghiêm túc những điều lệ cần thiết dành cho mọi thành viên trong cuộc họp/ tranh luận. Bao gồm những điều khoảng: giới hạn thời gian phát biểu, ưu tiên cho người chưa phát biểu, nếu phá hoại, vi phạm điều lệ và không chịu nghe lời khuyến cáo của chủ toạ thì có thể bị từ chối quyền biểu quyết, quyền phát biểu hoặc quyền tham dự. Tổ chức nào từng xảy ra tranh luận thiếu văn hoá hoặc gặp nhiều bế tắc thì nên có những điều lệ khắc khe hơn. Phát tờ điều lệ cho mổi người và chủ toạ đọc to cho mọi người nghe lúc bát đầu cuộc thảo luận để giằng mặt mọi người cũng là 1 cách. Nếu cần cũng nên nghĩ tới việc nhờ 1 người ngoài làm chủ toạ. Vai trò của chủ toạ rất quan trọng, 1 khi có những điều lệ rõ ràng và hợp lý, lúc đó buổi tranh luận thất bại là do chủ toạ chứ không phải do tranh luận thiếu chất lượng. Dù rằng ý kiến kém chất lượng mà được bầu chọn thì cũng khó thi hành nghiêm chỉnh bởi kém tính thuyết phục.

  • songtra  On Tháng Tám 19, 2010 at 3:05 sáng

    Rất buồn là phần lớn Người Việt mình đúng như vậy thật. Tôi đang định viết một bài về đề tài này trong vài tuần tới. Mời các bạn ghé vào blog của mình và góp ý nữa.

  • dangminhlien  On Tháng Năm 7, 2010 at 2:01 sáng

    Đúng lắm bác ạ! cho nên VN nói chung khi làm các việc lớn thường hố, thậm chí bị kẻ khác đánh cờ trên lưng mà vẫn hồn nhiên tự hào cho là mình giỏi! ( hão bác nhỉ!
    Lỗ lớn vẫn cho là lãi
    Thua cho là được
    Kém cho là giỏi

    Khi sáng mắt ra thì muộn
    Và lâu lại lặp sai lầm cũ
    VV và VV

  • Minh  On Tháng Ba 18, 2010 at 9:19 chiều

    “Không có đất. Không có tờ báo nào theo đuổi cuộc tranh luận tới cùng…” Thật đáng buồn !!!

Trackbacks

  • By Người Việt thiếu sâu sắc « Hophamthanhngon's Blog on Tháng Ba 1, 2010 at 3:32 chiều

    […] Rồi Vương Trí Nhàn kết luận: “Ở lĩnh vực nào không biết, chứ riêng đối với những cuộc tranh luận hôm nay thì nhận xét đó giống như một sự tiên tri, không ai cãi lại nổi.” […]

  • By Người Việt thiếu sâu sắc « Hptn's Blog on Tháng Ba 1, 2010 at 3:23 chiều

    […] Vương Trí Nhàn kết luận: “Ở lĩnh vực nào không biết, chứ riêng đối với những cuộc tranh […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: