Bớt viết để nghĩ về tiểu thuyết và học cách viết tiểu thuyết


1/ Chỗ bí của sáng tác bắt đầu từ lý luận
“Tiểu thuyết Việt Nam đang ở đâu?” là một câu hỏi mà gần đây những người yêu văn học thường hỏi nhau và , khi trực tiếp khi gián tiếp , một số tờ báo đã mang ra trao đổi. Theo sự nhìn nhận của tôi , cái được của những cuộc thảo luận bỏ dở này không phải ở những kết luận mà nó rút ra, mà ngược lại chính là ở chỗ nó tố cáo một sự thực : người làm nghề đang rất lúng túng . Số lượng đã ít mà chất lượng tiểu thuyết viết ra còn đáng lo hơn. Có thể tạm hình dung không gian tiểu thuyết đang như thế này: cái cũ đã quá thoái hoá mòn mỏi mà cái mới chưa tới .Và chúng ta đang khủng hoảng về lý luận .Có người sẽ bảo sao lại thế , sáng tác dũi trước rồi lý luận phê bình mới ăn theo về sau chứ ? Cần nói thẳng với nhau rằng , từ thế kỷ XX trên phạm vi toàn thế giới,đấy là một quan niệm đã cũ .Nay là lúc các nhà văn không thể làm ăn theo kiểu mò mẫm . Mọi tìm tòi phải được bắt đầu bằng lý luận , và quan niệm được hình thành sẽ là kim chỉ nam hướng dẫn hoạt động. Dăm bảy năm nay, khi nghe nhiều cuộc thi tiểu thuyết được phát động, tôi vẫn không tin là có hiệu quả, nếu có vài cuốn đọc được chỉ là cầu may, chứ không bao giờ có một “mùa màng bội thu “như người ta mong mỏi –, lý do là vì sự đột phá về lý luận không được huy động .

2/ Và chỗ bí của lý luận lại là không biết tiếp nhận cái mới của nước ngoài

Đứng ở quan niệm lịch sử mà xét , nhiều sự vật rất thân thiết với chúng ta như bánh xà phòng, chiếc xe đạp , việc làm một tờ báo , việc in một cuốn sách , đều là do dân ta học hỏi của nước ngoài . Việc viết tiểu thuyết cũng vậy , đây rõ ràng là một thể tài ngoại nhập . Điều này được chứng minh không chỉ trong nửa đầu thế kỷ XX , mà ngay thời gian gần đây cũng vậy . Ví như những năm sáu mươi của thế kỷ trước , thấy xuất hiện hàng loạt tiểu thuyết dài như Vỡ bờ , Sóng gầm , Sống mãi với thủ đô, lý do là nhờ lúc ấy hàng loạt tiểu thuyết kiểu như Chiến tranh và hoà bình , Những người khốn khổ , Ivanhoe , và lùi về sau một chút , Sông đông êm đềm, Con đường đau khổ , Cơn bão táp , được dịch in , đồng thời thứ lý luận đi sát loại tiểu thuyết đó được giới thiệu . Nhắc lại như thế để thấy gần đây , do sự tiếp nhận không được làm có bài bản như cũ , nên chất lượng tiểu thuyết cũng chững lại . Phần lớn nhà văn , nhất là các cây bút trẻ làm việc trong mò mẫm , cứ ang áng hình như cái mình viết thế này là tiểu thuyết , thế kia là hiện đại chứ thiếu cả lòng tin lẫn hiểu biết tương xứng . Thảng hoặc đôi khi có giới thiệu tiểu thuyết mới thì chỉ giới thiệu chay , không tính giới thiệu lý luận , nhiều người không sẵn sàng tiếp nhận lý luận; những quan niệm nước ngoài đưa vào thường không được chúng ta hiểu thấu và rất khó có cơ hội vận dụng; người khao khát đổi mới có thể có, nhưng người biết đổi mới một cách thực sự không có, chưa có; chúng ta còn rất thiếu những nhân cách văn học lớn, những cây bút đầu đàn dẫn đường …

3/ Có đổi mới nhưng vẫn là bất cập
Đặt trong hoàn cảnh đó , phải công nhận một nhà văn như Nguyên Ngọc có nhiều đóng góp . Ông sớm thấy cần phải có một quan niệm làm nền . Hơn nữa, cái quan niệm Nguyên Ngọc đưa ra và dùng để đối chiếu với tình hình đó là một trong những quan niệm hiện đại, chúng ta rất cần học hỏi để tiếp nhận. Ý chúng tôi muốn nói đến lý luận về tiểu thuyết của nhà văn M. Kundera mà ông đã dịch để rồi sau đó lại dày công nghiên cứu giới thiệu ở nhiều nơi . Một bài viết như Còn nhiều nhà văn rất có tư cách in trên báo điện tử Vietnamnet số ra 02-11-05 có tính đại diện rõ rệt . Nếu biết rằng thời gian gần đây , ý kiến loại này còn được ông trình bày trong nhiều bài viết khác thì có thể thấy việc dừng lại trao đổi về nó sẽ là có lợi cho tình hình chung . Song tiếc thay , đọc vào bài một bài viết nhiệt huyết như thế này, người ta vẫn không thể hiểu được thế nào là tiểu thuyết hiện đại . Vấn đề không phải là sự phân biệt giữa tiểu thuyết và truyện ngắn truyện vừa, mà vấn đề còn là ở chỗ tìm xem trong lối khái quát đời sống, tiểu thuyết có gì khác với các hình thái tư tưởng khác. Xét theo yêu cầu chính đáng đó , những luận đề về tiểu thuyết hiện đại mà Nguyên Ngọc nhắc lại từ Kundera như “ nghệ thuật về sự bất định của cuộc đời, sự phi chân lý độc tôn “ , về “cuộc dò tìm mãi mãi cái bất định vô tận của số kiếp con người “ đâu phải là độc quyền của tiểu thuyết . Đúng hơn, phải nói nó là đặc điểm của tư duy hiện đại nói chung; ảnh hưởng vào tiểu thuyết ra sao, cần phải được lý giải tường tận hơn gắn với sự phát triển lịch sử của nhận thức mà từng xã hội từng nền văn học đã trải qua .
Có điều lạ mặc dù rất mê Kundera và không bỏ lỡ bất cứ dịp nào có thể tuyên truyền cho các quan niệm của Kundera , song trong thực tế suy nghĩ của mình, Nguyên Ngọc lại đi ngược quan niệm mà nhà văn Pháp gốc Tiệp này khởi xướng. Tôi nói thế bởi vì (không biết có bạn đọc nào chia sẻ với tôi không), đọc Nguyên Ngọc trong lý luận , luôn luôn cảm thấy ông quá tự tin, quá độc đoán, và trong khi đề cao quan niệm có nhiều chân lý thì ông lại cho thấy ông chỉ muốn bạn đọc tin một chân lý duy nhất là cái chân lý do ông truyền đạt . .

4/ Những tổng kết chủ quan , thiên kiến
Nhiệt tình chính trong nhiều bài viết của Nguyên Ngọc thời gian gần đây là nhiệt tình khẳng định rằng văn học ta đang trong giai đoạn trì trệ và chỉ có cách hiện đại hoá nó, chúng ta mới tạo nên một sức bật mới cho văn học, từ đó tạo nên một nền văn học có ích như ông mong muốn
Tức là ngoài quan niệm, ông có ý liên hệ với tình hình văn học đương thời và muốn hướng dẫn nó, gợi ý cho nó một hướng phát triển.
Nhiều người vốn trông đợi ở Nguyên Ngọc , muốn hiểu ông đánh giá tình hình sáng tác ra sao , nhưng đọc phần này thường thất vọng , đến bài viết Còn nhiều nhà văn rất có tư cách lại càng thất vọng. Tác giả khá tuỳ tiện trong việc kể tên các nhà tiểu thuyết đương thời , mà cũng chẳng có phân tích về những hướng phát triển của tiểu thuyết dù là trên nét lớn . Nói một cách chặt chẽ thì Nguyên Ngọc chưa nghiêm túc tìm cách trả lời cho câu hỏi tiểu thuyết Việt Nam đang ở đâu.
Còn một điểm nhỏ cũng cần lưu ý : Mỗi khi có dịp phát biểu về tiểu thuyết đương thời , Nguyên Ngọc thường trở đi trở lại với cái ý rằng ở ta hiện đại hoá mà ông muốn chúng ta đi theo bắt đầu từ Nguyễn Huy Thiệp và Bảo Ninh. Bề nào mà xét thì ý kiến này cũng không thể chấp nhận được. Thế còn những Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Tuân trước đó hoặc về sau này Nguyễn Khải thì sao? Theo chỗ tôi nhớ, Nguyễn Ngọc Tấn (Nguyễn Ngọc Tấn tác giả Trăng sáng và Đôi bạn chứ không phải Nguyễn Thi) hồi viết Im lặng cũng có tư duy khá hiện đại. Lấy một ví dụ nữa. Những năm Bảo Ninh và Nguyễn Huy Thiệp viết tốt nhất cũng là thời gian Tô Hoài cho in Cát bụi, chân ai , một cuốn gọi là hồi ký cũng được mà là tiểu thuyết cũng được, và đáp ứng đủ mọi tiêu chuẩn của tiểu thuyết mà Nguyên Ngọc đưa ra. Thế thì tại sao trong đầu Nguyên Ngọc hình như chỉ có hai nhà văn nói trên? Tôi tự cắt nghĩa cho mình thế này: việc hình thành tài năng của hai nhà văn Bảo Ninh và Nguyễn Huy Thiệp hồi ấy có gắn với nhiều đóng góp của Nguyên Ngọc cho đời sống văn học, vì thế sự kiên trì nói trên của tác giả Đất nước đứng lên là có thể hiểu được. Song tôi cho rằng không nên đặt tình cảm lên trên sự thực khách quan như vậy.

5/ Cái gốc của mọi biến đổi là ở con người
Khi khái quát về tình hình sáng tác gần đây , nhiều người có xu hướng nghĩ thế này : vâng , có thể sáng tác của chúng ta chưa tốt , nhưng về căn bản chúng ta có một đội ngũ càm bút rất đáng quý , nhiều người trong họ rất có tư cách . Theo tôi nói vậy là có phần dễ dãi với nhau , nuôi cho nhau ảo tưởng . Bởi nói tới tư cách của một người cầm bút, trước hết phải nói đến chất lượng sáng tác, muốn đánh giá họ hãy căn cứ vào sáng tác – chứ còn mọi ý đồ mọi lời tuyên bố đều vô nghĩa. Thế mà sáng tác của chúng ta thì đang ấm ách trì trệ; một vài cây bút được đề cao chẳng qua chỉ là khéo “ chọc” vào cái bực bội nặng nề trong tâm lý đại chúng ; nhìn rộng ra thấy không ít nhà văn khi xuất hiện đầy hứa hẹn, viết được một hai cuốn rồi cũng xuống tay và bỏ nghề luôn.Thế thì biết nói gì với nhau bây giờ?!. Đấy là xét trên nguyên tắc. Còn trong thực tế, nhìn thẳng vào giới nhà văn hiện thời, phải nhận số có tư cách thực sự cũng không bao lăm; nhiều người chỉ nói miệng, tát nước theo mưa kiếm danh, chứ chẳng để tâm làm việc mà cũng chẳng có lòng có bề gì với đời sống; hoặc có lòng nhưng lại không có hiểu biết tương xứng và không hiện thực hoá được thiện chí của mình.

Trước tình hình chung, tôi xin mạnh dạn nói rằng nên bi quan chứ không nên lạc quan . Biết rằng tiểu thuyết của mình còn ít, và người Việt mình (chứ không phải chỉ các nhà văn) vốn thích làm hơn thích nghĩ, nhưng tôi vẫn cho rằng nay là lúc các nhà văn nên bớt viết để nghĩ nhiều hơn về tiểu thuyết. Nhất là xã hội nên lo nuôi lấy vài người chuyên đi vào tìm hiểu giới thiệu lý luận cũng như thực tế sáng tác tiểu thuyết ở nước ngoài. Bảo nhau thành khẩn học hỏi kiên trì làm một thời gian, rồi may ra dăm mười năm nữa, chúng ta mới theo kịp sự phát triển của tiểu thuyết trên thế giới.
Báo chí văn nghệ cần khởi động lại cuộc trao đổi về tiểu thuyết (tôi không muốn dùng chữ hâm lại vì nó gợi cảm giác gượng gạo và không thấy rằng chúng ta cần làm tốt hơn những gì đã làm)./.

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Bình luận

  • Hoàng Minh  On Tháng Mười 11, 2010 at 4:59 chiều

    Bài viết của Giáo sư rất có giá trị cho đội ngũ cầm bút chúng ta.Lí luận rất quan trọng,tiếp nhận cái mới của nước ngoài là rất nên làm,tin vào một chân lí gán ghép là không được,chủ quan thiên kiến về một số nhà văn cũng không xong.Và tư cách của người cầm bút là ở chất lượng sáng tác.Mà theo tôi chất lượng chính là số lượng đọc giả.Chúng ta không thể đưa hát chèo lên sân khấu ca nhạc lớn ở Thành phố Hồ Chí Minh để lấy khán giả được(Việc bảo tồn văn hóa dân gian phải có người làm và tất nhiên đã có nhà nước trả lương cho cống hiến của họ).Tôi nói thế không có nghĩa là làm nghệ thuật mà trong đầu chỉ mong lợi nhuận mà ở chỗ thị hiếu nghệ thuật thời đại.Muốn dạy đời,dạy người,muốn đem chân thiện mỹ gì gì đó vân vân…cho nhân loại thì trước hết anh phải làm cho người ta say mê đọc tác phẩm của anh cái đã.Chứ đừng đem cái mà gọi là nghệ thuật văn chương mà in chỉ 1000 cuốn rồi để đóng bui trên kệ các nhà phân phối sách,rồi liên hệ thế nào đó bán cho các thư viện trường học trong cả nước làm tổ cho dán và thức ăn cho mọt.Các vị đừng tự an ủi mình rồi xem đó là những bức tranh của Van-goc vẽ ra thời đó chỉ để bán đồng nát và che chuồng gà và thời gian sau sẽ là vô giá.
    So với sách nước ngoài thì… có cuốn hết nhẵn 16 triêu bản trong vòng 24 tiếng đồng hồ và tổng số sách tác phẩm ấy bán được lên đến 370 triệu cuốn.Nhà văn chỉ được một khoản lợi nhuận nho nhỏ,chỉ 10 phần trăm trên mỗi đầu sách khoảng 300 triêu đô la mỹ,tương đương 8 tấn rưỡi vàng mà thôi.Số còn lai là 3 tỉ đô la tương đương hàng trăm tấn vàng thuộc về in ấn và lợi nhuận của nhà xuất bản và một ít thuế phát hành.Tôi nói con số sự thật và tỉ mỉ đó để chúng ta thấy được giá trị của những siêu phẩm mà người ta đã làm được mà quan trọng nhất là họ đã làm cho con người quay về với văn hóa đọc,cái mà thượng đế chỉ ban duy nhất cho loài người mà không một loài nào có đặc ân đó-Chính là ngôn ngữ.
    Những nhà văn đó đã dựng tượng đài cho mình,cho đất nước mình.Mà không phải một người làm được điều đó mà nhiều nhà văn nhiều nước đã làm được những điều tương đương như thế.Hãy noi gương họ và cố gắng dù chỉ làm được 1 phần ngàn
    Tại sao như vậy?Tại sao văn học ta trì trệ đến như vây?Không có một vị trí nào trên văn đàn thế giới,thậm chí còn thua các nước có nền văn hóa kém hơn mình.Điều đó là do trí tuệ người Việt kém ư?-không hề,người việt rất thông minh,rất giàu trí tưởng tương,rất có tâm hồn nghệ thuât.Kể cả khoa học tự nhiên. Xa một tí có Nguyễn Du,Nguyễn Trãi,Lê Quý Đôn những Đoàn thị Điểm ,Nguyễn Gia Thiều,Hồ Xuân Hương… Gần đây có Những Đặng Thái Sơn,Những Ngô Bảo Châu…đó là gì?.Chưa kể những cuộc thi rô bô con Ro bô mẹ gì đó luôn có vị trí cao.-Ngôn ngữ việt nam nghèo nàn ư?-Không!Tiếng việt Rất giàu tính biểu cảm,rất phong phú.Thậm chí tiếng Anh không bằng.Kĩ thuật viết ư?Cũng có thể có một chút,Nhưng điều này tự nhà văn có thể khắc phục được nhờ vào những người phê bình có tâm huyết như giáo sư cho thấy cái tốt nên làm,cái ưu để phát huy,cái nhược mà tránh .Hơn nữa nhiều tác phẩm ưu tú nhan nhản trên mang đó.Theo đó mà rèn mà luyện kĩ thuật kể,miêu tả,đối thoại,hệ thống nhân vật,nội dung gì?Nghệ thuật gì?giáo dục gì? rồi đến thể loại tiểu thuyết,cách chuyển chương,chuyển đoạn,Cách gói,Cách mở,Cách hấp dẫn đọc giả… Đó là học kĩ thuật để vận dụng chứ tôi không nói hiện tượng đạo văn đâu nhé!Chẳng là giáo sư đã bảo từ “bánh xà phòng,Chiếc xe đạp,viết một bài báo cho đến in một cuốn sách” đều là dân ta học từ người nước ngoài đó sao? Phải biết kĩ thuật viết,lí luận để viết ra cái của mình.Điều này thì cũng có nhiều cây bút ta đã làm được hơi ra tấm ra món rồi nhưng hãy còn thua xa họ.Tôi có cố gắng đọc một ít cuốn thì về mặt kĩ thuật viết không đến nổi.
    Ngoài những nguyên nhân nêu trên của giáo sư là rất quý báu.Nhưng có lẽ ông đã bỏ sót một nguyên nhân mà có lẽ là một trong những nguyên nhân chính khiến các nhà văn nước ta không bứt phá được đó là PHẢI VIẾT TRONG KHUÔN KHỔ hơi chật hẹp.Tôi đánh cầu lông trong sân nhà mà lỡ tay đánh mạnh và bay bổng lên một chút thì trái cầu nằm cao trên máng xối mái nhà.Phải mượn thang bắc lên để lấy những nghĩ đến cảnh lỡ ngã gãy xương lại thôi,mất cả hứng,tốn công đi mua trái khác để hầu bạn tình,Rồi sợ mất cầu tôi đánh lẹp bẹp là sà dưới đất khiến ai nhìn vào cũng nghĩ mình không biết đánh và đang làm trò con nít 3 tuổi.Bực mình vì cái sân chơi không được rộng rãi tôi đập nát cái vợt rồi đi nhậu.
    Không ít nhà văn có trí tưởng tượng cao đã bẻ bút sắm cày hay sắm xe thồ.Bỏ công súc thai nghén mấy năm trời để viết ra trong sự cằn nhằn thường xuyên của vợ đến sự đói rã họng của con để rồi không được xuất bản vì lí do này lí do khác.Tôi không phải nhà văn nhưng tôi biết cảm thụ đôi chút.Tôi có rất nhiều người bạn là nhà văn nên hiểu điều này
    Đã bước vào địa hạt nghệ thuật thì không thể han chế trí tưởng tượng được không thể gò bó về khuôn khổ và lí tưởng nếu là nghệ sĩ đích thực.”Người không có khả năng mà muốn làm nghệ thuật khó đến mức nào thì người nghệ sĩ muốn hạn chế nghệ thuật của mình cũng khó như vậy”(Lâm Ngữ Đường).Điều này chúng thấy rất rõ đối với các nhà thơ mới trước và sau 1945.như Xuân Diệu,Huy Cận,Lưu Trọng lư …Giá trị để người đời nhắc tên tuổi họ là những tác phẩm trước 1945.dám “uống tình yêu dập cả môi”,dám “Thú đau thương”Dám lên tiên Rồi Hàn Mặc Tử muốn “giết người trong mộng.Để trả thù duyên kiếp phụ phàng”
    Và thậm chí những bài thơ được coi là hay nhất của thời kì kháng chiến chống pháp như Tây Tiến,Màu tím hoa sim bị hạn chê khiến tác giả viết những bài chẳng đâu vào đâu. Nghệ sĩ Nghệ thuật sinh ra là để phục vu niềm vui nỗi khổ của con người ,miễn sao anh làm cho người ta đọc,ngâm ngợi và để trong lòng.
    Và sau đó đề xướng một lối viết được gọi là tích cực thì thì văn thành bài báo cáo và thơ thì chỉ là những khổ có chữ có vần mà thôi,chẳng có gì sất ngoài việc tụng niệm như một thầy tu đơn điệu ngiêm khắc đến buồn ngủ,đôi người có dùng để đọc vài dòng nhằm làm cho mỏi mắt dẽ ngủ một số tỏ vẻ ta đây có học thức kiếm vài cuốn về trưng trong tủ kính Không ai đọc.Nằm đống cùng sự ngái ngủ của các cô thủ thư trong thư viện.
    Thử hỏi bao giờ ở đâu cũng như bây giờ và ở nước ta thì liệu có ra đời được những “Liêu trai chí dị”những Hary potter”… hay thậm chí cả “Truyền kì mạn lục” hay không?Tôi xin cam đoan với các vị là không.Vì vị chức trách cấp phép xuất bản mới đọc vài trang với đôi mắt thịt là đã vội cho là yêu ma quỷ quái nhảm nhí đầu độc người dân mê tín dị đoan.Thậm chí còn bị tiêu hủy và nhà văn tội nghiệp viết sai quan điểm kia có khi lại bị cải tạo không giam giữ.Ý tôi muốn giả sử những tác phẩm đó ra đời tại Việt Nam trong những năm gần đây và xin xuất bản lần đầu tiên tai đây thì chắc chăn số phận của nó vô cùng bi đát
    Thế nhưng khi người Việt thấy sự có mặt và giá trị của nó Trên toàn thế giới thì họ cũng theo đuôi dịch thuật rồi xuất bản.Và kết quả của sự đầu đôc đó chính là con người sẽ sống tốt hơn và học trò học giỏi văn hơn khi chúi mũi vào đọc và bớt chơi cái món điện tử (game) vô bổ mà hiện nay được xem như một món ma túy độc hại đối với giới trẻ Hoặc những tác phẩm như “Đôi mắt ấy vẫn ở trên giường” của nhà văn nữ Nhật Bản thì họ sẽ cho rằng tuyên truyền truyện sét,Văn hóa phẩm đồi trụy.Nhưng rồi vẫn xuất bản tại Việt Nam đó thôi hoăc giả nhà văn người pe-ru. M.Lo-xa cũng chẳng nhân được một chiếc huy chương sắt hoặc đất sét nếu ông là người Việt mà viết văn tại Việt xuất bản tại Việt lúc bâý giờ chứ đừng nói đến đạt giải nô ben văn học 2010 bởi một loạt viết mang tính chính trị và kinh tế toàn cầu
    Vậy là chúng ta cứ chờ người ta viết rồi dịch ra mà đọc mà mon men theo đuôi mãi. Trong khi người ta đã lên tận cung trăng hay sao hỏa.Tôi nhớ câu thơ của Hoàng Cầm mà áp dụng cho văn học Việt Nam thì rất khớp “Lẽo đẽo em theo vườn mai sau.Cúi nhặt chiều mưa dăm quả rụng”
    Vậy đấy!đó là nỗi niềm của tất cả đội ngủ nhà văn Việt Nam.Cầm bút là đụng,khươ bút là chạm cuối cùng tốn công sưc gọt cắt không thương tiếc nói lãng nói tránh,nói chung chung rồi tạo ra những đứa con tinh thần sứt môi lồi rốn thiếu xương suy dinh dưỡng, thiếu sức sống.Thế rồi chán nản và thậm chí giải nghệ.Có những tay loanh quanh lẩn quẩn “Khéo chọc vào cái bức bối nặng nề trong tâm lí đại chúng” nhưng cũng chẳng ăn thua bởi đề tài hẹp và đơn điệu mà phải “Khéo” tránh đủ điều.
    Đấy!Đấy chính là bấc tường rào, là nguyên nhân ngại viết của các nghệ sĩ đích thực.Bởi sáng tác đâu phải là viêc đơn giản như pha gói mì tôm.Mà phải tốn hằng năm trời viết lách mà không biết có được phép đến tay đại chúng hay không?Đó là họ lo và ám ảnh quá đáng nên không tâm huyết sáng tác chứ tôi cũng nghĩ nhà cấp phép xuất bản cũng có cái đầu, đâu chỉ dùng để đội nón.
    Những lời trên hãy còn vụng về và chưa thuyết phục.Mong giáo sư xem xét nguyên nhân, sự thật trên rồi có lời phản ánh rồi có biện pháp mà giúp cho nền văn học nước nhà ngày càng tiến bộ.

  • Hoàng Minh  On Tháng Mười 11, 2010 at 12:55 sáng

    Kính thưa giáo sư!Tôi muốn viết vài lời về bài của giáo sư được không ạ

Trackbacks

  • By xe toyota corolla altis j 2003 on Tháng Mười 22, 2014 at 10:38 sáng

    xe toyota corolla altis j 2003

    Bớt viết để nghĩ về tiểu thuyết và học cách viết tiểu thuyết | VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

  • By xe ford everest at on Tháng Mười 17, 2014 at 10:37 chiều

    xe ford everest at

    Bớt viết để nghĩ về tiểu thuyết và học cách viết tiểu thuyết | VƯƠNG-TRÍ-NHÀN

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: