Monthly Archives: Tháng Tám 2008

ffssete

Photobucket

NGUYỄN HUY THIỆP

NGUYỄN TUÂN

NGUYỄN MINH CHÂU

TỐ HỮU

TÔ HOÀI

PHẠM TIẾN DUẬT

Sổ tay 1968
Phạm Tiến Duật học với mình, bây giờ lại gặp nhau ở cái món văn học này. Ngày xưa đi học là một ông tướng chúa luộm thuộm và bẩn thỉu, nhưng mà ngày nào cũng làm thơ, tháng nào cũng có một tập thơ có tên, có bìa, có mục lục. Say lắm, thỉnh thoảng lại ra tận Hà Nội, làm xong thơ là ào một cái gửi đi, thỉnh thoảng lại õng ẹo gọi con gái: Có nghe thơ Duật không. Duật đọc nhé. “Đọc thật uốn éo, cười, cái cười rất say mà rất bốc. Tiếp tục đọc

NGUYÊN NGOC

NGUYỄN ĐÌNH THI

CHẾ LAN VIÊN

NGUYỄN KHẢI

XUÂN DIỆU

XUÂN SÁCH


CHÂN DUNG NHÀ VĂN của Xuân Sách
& một thời văn nghệ

Những nét sinh hoạt của những người cầm bút thời nay đã được nhiều người trình bày lại một cách tự nhiên, trong số này giỏi nhất phải kể Tô Hoài. Ông gỡ đi phần hào quang chói lọi mà người ta hay lấy ra để lãng mạn hóa các nhà văn. Ông làm cho cái nghề gọi là sáng tạo này gần gũi với đời thường. Chỉ ông mới dám đưa Nguyễn Tuân vượt ra ngoài cái thiêng liêng giả tạo để trở về với những chuyện mè nheo hàng ngày, mà vẫn không vì thế mà làm mất đi vẻ đáng yêu đáng kính của cụ Nguyễn. Từ trường hợp Nguyễn Văn Bổng, Tô Hoài làm nổi tính chất nghiệp dư của một nền văn học. Chút thoáng điên điên khùng khùng của Võ Huy Tâm mà ông nói tới được người ta tin, vì bắt nguồn từ những quan sát thực và mở đường cho sự cắt nghĩa vận mệnh ngắn ngủi của nhà văn này. Những trang chân dung Trọng Hứa cho ta thấy trong mỗi con người còn bao nhiêu mày nét khía cạnh vừa chân thành đáng yêu vừa nhởn nhơ phù phiếm. Tiếp tục đọc

Tình cảm thiêng liêng là có thật

TT – Chưa được nghe chính giọng hát, thậm chí mới đọc được lời bài hát qua bản dịch in trên Tuổi Trẻ, song tôi cảm nhận sự kiện Phạm Quỳnh Anh và bài hát Bonjour Viet Nam như là một dấu hiệu đẹp của những ngày xuân Bính Tuất mới mẻ.





Từ lâu tôi đã biết rằng chính ở nơi xa, nhiều bà con mình vẫn giữ gìn tập tục ông cha, vẫn yêu mến tiếng Việt và khắc khoải với những gì trong quá khứ của dân tộc.

Những dịp người Việt ở Mỹ, Canada đổ về ăn tết đã khiến chúng tôi ấm lòng hơn giữa ngày xuân.

Nhưng lần này Bonjour Viet Nam là một hiện tượng của lớp trẻ – những người có thể thạo tiếng nước ngoài hơn tiếng Việt – cái đó càng khiến lòng tôi nôn nao cảm động.

Đọc lại lịch sử văn hóa. Trở lại nhiều hơn với những trang sách ghi lại hình ảnh quá khứ xa xưa. Lắng nghe những gì ông cha ngẫm nghĩ và cả những bạn bè xa lạ nói về mình. Chưng cất từ trong quá khứ những gì tốt đẹp, sau khi gạn lọc và vứt bỏ những gì lầm lỡ, kém cỏi… Một quá trình tự nhận thức đó đang âm thầm vận động để giúp cả xã hội đứng vững, và hứa hẹn làm nên những ngày mai khả dĩ làm cho chúng ta thấy là có một cuộc sống xứng đáng.

Trong lúc làm những việc ấy, tôi cũng thường nghĩ tới những bạn nơi xa.

Cho phép tôi kể một ít kỷ niệm riêng tư:

Từ mười năm nay, tôi có may mắn sống ở một vùng ngoại ô phía bắc Hà Nội, hằng ngày đi làm và đưa con đi học phải mấy lượt qua cầu Chương Dương, trên đầu là gió dưới chân là nước, thứ nước đậm chất phù sa của sông Hồng sắc đỏ. Từ ba năm nay, sáng sáng tôi có mặt trên bãi giữa sông, ngắm mặt trời lên. Cái mênh mông của mùa nước tháng bảy giúp tôi hình dung ra cả cái bề bộn của cuộc đời.

Những ngày sông cạn tôi lang thang trên bãi cát để nhẩn nha sống cùng nhịp với cái hoang sơ của thuở khai thiên lập địa. Là một người hoạt động văn học, tôi cảm thấy mình có quyền kể ra đây mà không sợ xấu hổ một việc có thật: lúc từ sông lên và nhẩn nha đạp xe trên cầu Long Biên, tôi thường sống lại cái cảm giác của một cậu học trò trung học, miệng thích nhẩm lại những câu thơ về quê hương đất nước.

Đường trong làng hoa dại với mùi thơm (Huy Cận), Hoa bưởi thơm rồi đêm đã khuya (Xuân Diệu), Chợt tiếng buồn xưa động bóng cây (Nhã Ca), Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá – Tiếng Việt ơi tiếng Việt ân tình (Lưu Quang Vũ)… Tôi ước ao có ngày làm một tuyển tập gồm những bài viết hay nhất về đất nước của Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Vũ Bằng, Mai Thảo, Võ Phiến. Bởi tôi biết những trang sách ấy không chỉ cần cho tôi mà cũng có thể cần cho bao người khác mãi nơi chân trời góc biển.

Bây giờ thì bạn hiểu rồi chứ, tôi muốn nói rằng chính là trong sự kiện Bonjour Viet Nam, nhiều người cảm thấy chính mình cũng được chia sẻ. Tôi mong được nghe bài hát, và cảm thấy không chừng rồi có thể yêu bài hát. Còn gì sung sướng hơn nếu những tình cảm thiêng liêng lại là có thật! Nên cái khao khát mà nhạc sĩ Marc Lavoine đặt vào người thực hiện tác phẩm – khao khát muốn đi tìm một khuôn mặt diễn tả niềm hi vọng – trong mùa xuân Bính Tuất này cũng là khao khát của chính chúng tôi.

tuoi tre online

Lễ hội và sự lên ngôi của thói vụ lợi

Không gì xa lạ với văn hóa bằng tinh thần thực dụng. Song đáng tiếc là tinh thần thực dụng ấy lại đang có mặt và chi phối cách tổ chức của một số lễ hội và trong chừng mực nào đó, làm hỏng các lễ hội thiêng liêng ấy.

Thật khó hình dung đời sống văn hóa những năm gần đây mà lại bỏ qua câu chuyện lễ hội. Trong khi các rạp chiếu bóng trở nên vắng vẻ, và nhiều rạp hát chỉ sống thoi thóp, thậm chí cả đến những trận bóng đá trong nước cũng để trống cả khoảng lớn trên khán đài thì nhiều lễ hội lại diễn ra như một cảnh diễn sôi động và cùng lúc có sức thu hút tâm trí hàng triệu người. Một phương diện khác, có thể quan sát để không cần đi đến lễ hội mà vẫn có thể bảo nó đang bùng nổ, là những lời mời mọc hàng ngày kê gọi người ta đến với lễ hội… Vào dịp đầu xuân, ở mục thông tin quảng cáo của truyền hình, nơi lâu nay là đất tung hoành của các loại bia, dầu nhờn và xa xỉ phẩm, bỗng xuất hiện những dòng khiêm tốn, nhã nhặn: Chùa X… làng (xã) Y… mới được trùng tu, mời bà con cô bác về dự. Nếu như kể đến cách thức tuyên truyền quảng cáo sang trọng hơn, chẳng hạn nhân ngày đầu xuân, có cả những trang báo miêu tả kỹ lưỡng hội này lễ nọ thì phải nhận hoạt động văn hóa này đã tìm ra được những cách thức tốt nhất để… không ai yên được với nó.

Có vẻ như đây là lúc mà các hoạt động lễ hội ở vào thời điêm “trăm hoa đua nở” và trong khi nhiều người vẫn rủ nhau đi tiếp, lác đác bắt đầu thấy có tiếng phàn nàn, mà lời phàn nàn đầu tiên đáng để ý là: Sao nhiều lễ hội thế? Theo trí nhớ của một người nổi tiếng là “cường ký” như nhà văn Tô Hoài, những năm từ 1945 về trước, ở vùng Bưởi quê ông, đây không phải là việc làm dàn đều: Cúng bái thì làng nào cũng cúng bái. Nhưng hội thì không chắc. Chỉ có một số làng như thế nào đó mới có hội và hội ở đây mở ra không chỉ cho dân làng ấy (dân sở tại) mà còn cho dân làng khác đến xem. Quay nhìn cảnh đua đả mở lễ hội hiện nay, người ta không khỏi tự nhủ: hình như lễ hội đang trở thành món thời thượng, thành mốt, cả mốt tham dự lẫn mốt đứng ra làm chủ lễ, chủ hội?! Nếu giả thiết này đúng, thì tức là một hiện tượng, tưởng như hoàn toàn có sắc thái truyền thống lại đang tồn tại theo quy luật của thị trường – điều oái oăm khó giải thích mà cũng khó ràng mạch với nhau trong thái độ, cái chính là ở chỗ đấy. Xét trên lý thuyến về lễ hội, tức thử nhìn lễ hội dưới góc độ văn hóa, có thể nhận thấy từ xưa, con người đã đến với lễ hội với hai địng hướng. Một là, tìm về sự thiêng liêng để tinh thần có dịp thăng hoa cộng cảm với đời sống linh diệu mà đôi khi trong sinh hoạt hàng ngày, nó bị đánh mất. Hai là, tìm về cộng đồng, đám đông để củng cố thêm sự tự tin, lòng ham sống. Ði hội tức là trong một khoảnh khắc ngắn ngủi nhưng thú vị, người ta cảm thấy như được vượt ra khỏi sự thống khổ của đời sống thường nhật, để tha hồ sống thỏa thích, sống theo ý muốn.

Từ xưa tớ nay, hai hướng này đã là động cơ thúc đẩy người ta lo dọn bãi, dựng rạp, trình diễn các trò vui trong dịp hội làng, hoặc kiên nhẫn theo những vệt đường mòn, tìm tới những vet đường mòn, tìm tới những lễ hội lớn, quy tụ cư dân một vùng đất. Có cảm tưởng là hình thức lễ hội xưa thích hợp một cách tuyệt vời với trạng thái tâm lý của con người lúc ấy. Còn giờ đây thì sao? Ý niệm thăng hoa suy cho cùng vẫn chìm sâu trong mỗi cá nhân, song chắc chắn, sức tác động của nó không còn như cũ. Ðốt đuốc đi tìm cũng không sao tìm thấy người đi hội để mong ướm thử hài tiên và trở thành vợ vua, như cô Tấm ngày nào! Trong ngưỡng vọng về nguồn lờ mờ ám ảnh cả cộng đồng, người ta chỉ cảm thấy phải tiếp xúc với những đền đài di tích, phải biết chút ích về lịch sử như mọi người thì mới phải đạo. Người ta đi để “xảhơi”, du ngoạn, ngắm cảnh. Và nhất là đi để được sống trong hội, khổ sở về hội, và trở về, nhìn vào mắt những người hàng xóm với chút tự hào nho nhỏ là mình đã đi hội. Tóm lại, đi để cảm thấy mình đã sống giống như tất cả mọi người, để khỏi cảm thấy lạc lõng, cái lý sâu xa là thế. Ðây là nói về khách thập phương, bao gồm viên chức, tư nhân cũng như nhà nước, và các loại dân đô thị, đang tạo nên không khí nô nức của các lễ hội. Ðám dân đô thị này còn đi, thì người dân các địa phương có hội còn tích cực phục vụ. Ðôi bên hợp cả lại, làm nên những lễ hội tấp nập hơn bao giờ hết và cũng xa lạ với lễ hội ban đầu hơn bao giờ hết… Mặc! Lễ hội cũng phải thích ứng với hoàn cảnh chứ! Giá có ai bài bác, người ta đã có đủ lý lẽ để đáp lại.

Trong một tham luận đọc tại một cuộc hội thảo quốc tế về lễ hội truyền thống tổ chức ở Hà Nội 2 – 1993, một giáo sư tiến sĩ chuyên về văn hóa dân gian đã nhận xét “Con người dâng lên đối tượng được tin những vật hiến tế, vật tang cúng. Ít hay nhiều, tùy theo từng trường hợp. Ðể đổi lại, họ yêu cầu đối tượng được tin trả lại cho họ, phù hộ giúp đỡ họ cái cần” (Niềm tin và lễ hội (Tô Ngọc Thành) in trong Lễ hội truyền thống trong đời sống xã hội hiện đại, NXB Khoa học xã hội, 1994, trang 268-269).

Với những người này, đến với lễ hội giờ đây thực sự là chuyện đi lễ, nói nôm na là đi cầu tài, là tìm sự hỗ trợ của thần thánh trong những mưu đồ hốt bạc. Chả thế mà người ta tranh nhau bộc lộ lòng chân thành và trên nét mặt người có lễ vật hậu hĩ hơn, cứ thấy lồ lộ một niềm tin như đinh đóng cột, tin rằng đấng thiêng liêng thế nào cũng phù hộ mình đầy đặn hơn những kẻ sửa lễ sơ sái. Chừng đoán ra rằng sau những chuyến lễ bái như thế này, đám dân đô thị sẽ hái ra của, nên người địa phương nơi lễ hội cũng tìm mọi cách để kiếm chác. Hàng bán được đưa ngay bên những nơi linh thiêng nhất để quát với giá thật đắt và nếu trước khi ra về, có dúi vội cho đám khách thập phương một số thứ hàng kỷ niệm loại rởm thì không bao giờ người ta lại hối hận cả. Thôi thì lạy trời lạy phật, mỗi bên một tí, cho hợp với lẽ công bằng!

Lại đã thấy có những trường hợp, sự vụ lợi tiến sát đến điều giả dối, chẳng hạn biến một ngôi đền vốn thuộc dâm từ thành đền thờ dân tộc, hoặc sửa sang tô điểm một điểm du lịch vừa khai trương thành một nơi có ý nghĩa lịch sử. Trong cơn say lễ hội, sự đắp điếm còn đương quá lộ liễu ấy bắt đầu bị nghi ngời, nhưng chưa ai buồn lên án. Và nó vẫn tồn tại. Biết đâu, chả có lúc, thời gian sẽ mang lại cho thứ di tích mới được kiến tạo ấy một vẻ rêu phong, và các nhà khoa học lại đổ xô vào mà phát hiện, nghiên cứu. Lúc bấy giờ sự vụ lợi mới thật đắc ý về khả năng bách chiến bách thắng của nó.